پاسخ کوتاه
متا در گزارشی رسمی ادعا می‌کند که دیتاسنترهای مبتنی بر هوش مصنوعی از سیستم‌های خنک‌کننده بسته استفاده می‌کنند که مصرف آب ناچیزی دارند و قراردادهای آن‌ها با تأسیسات برق، هزینه‌های اضافی را مستقیماً پوشش می‌دهد تا قبض مصرف‌کنندگان نهایی افزایش نیابد. همچنین شرکت تأکید دارد که این تأسیسات در مراحل ساخت و بهره‌برداری، اشتغال گسترده‌ای ایجاد می‌کنند و در مناطق پرآسیب، طراحی‌های کم‌مصرف استاندارد هستند.
خلاصهٔ نکته‌ها
- سیستم‌های خنک‌کننده بسته (Closed-loop) در دیتاسنترهای بهینه‌شده برای هوش مصنوعی، آب را در یک چرخه داخلی گردش می‌دهند و مصرف عملیاتی پایینی دارند.
- متا مستقیماً هزینه‌های زیرساخت‌های جدید برق و انتقال را برای دیتاسنتر خود می‌پردازد تا بار مالی آن بر دوش مشترکان محلی نیفتد.
- در مناطق با تنش آبی جدی، استفاده از طراحی‌های خنک‌کننده بسته به عنوان استاندارد پیش‌فرض تلقی می‌شود.
- استخراج آب از چاه‌های مجاز در برخی سایت‌ها، از سفره‌های آب زیرزمینی غیرخوراکی انجام می‌شود و در تارگت‌های آب محلی ثبت می‌گردد.
پاشنه آشیل آبی: آیا دیتاسنترها آب شرب را مصرف می‌کنند؟
یکی از رایج‌ترین انتقادات وارد بر صنایع بزرگ فناوری، رقابت آن‌ها با جمعیت محلی برای منابع آبی است. متا در پاسخ به این نگرانی، دو نوع معماری مختلف برای دیتاسنترهای خود معرفی کرده است. در دیتاسنترهای محاسباتی سنتی که با هوای خنک کار می‌کنند، مصرف آب تنها در چند ماه خاص از سال برای خنک‌سازی هوای ورودی رخ می‌دهد. اما نقطه عطف بحث، دیتاسنترهای بهینه‌سازی‌شده برای هوش مصنوعی هستند که از سیستم‌های خنک‌کننده مایع در چرخه بسته (Closed-loop) استفاده می‌کنند. در این سیستم‌ها، مخلوط آب و گلیکول در یک حلقه کاملاً بسته گردش می‌کند؛ یعنی آب مصرف نمی‌شود، بلکه گرما را از سخت‌افزار سرور گرفته و به سیستم دفع حرارت منتقل می‌کند.
این گزارشگر از شرکت فیسبوک (متا) توضیح می‌دهد که در بازدیدهای میدانی خود از آزمایشگاه‌های زیرساخت، مشاهده کرده که این سیستم‌های بسته عملاً آب مصرفی بسیار ناچیزی دارند. در مورد تأمین آب، سایت‌های مورد اشاره یا از سیستم شهری و یا از چاه‌های زیرزمینی مجاز استفاده کرده‌اند. نکته حائز اهمیت اینجاست که چاه مورد نظر، از سفره‌هایی تغذیه می‌کرد که کیفیت آن‌ها برای مصرف انسانی مناسب نبود. با این حال، باید توجه داشت که این توصیفات مربوط به پروژه‌های خاص متا است و نمی‌توان آن را تعمیم داد که تمام دیتاسنترهای جهان چنین استانداردی را رعایت می‌کنند.
انرژی و قبض برق: آیا دیتاسنترها گران‌قیمت هستند؟
باور عمومی این است که راه‌اندازی دیتاسنترهای عظیم، فشاری بر شبکه سراسری برق وارد کرده و در نهایت منجر به افزایش قبض برق برای مردم عادی می‌شود. متا در این بخش صراحتاً این فرضیه را رد می‌کند و مدعی می‌شود که هزینه انرژی دیتاسنترها، دقیقاً مانند هزینه برق یک خانوار، مستقیماً توسط خود شرکت پرداخت می‌شود. اما فراتر از پرداخت قبض، متا ادعا می‌کند که هزینه‌های توسعه زیرساخت‌های جدید و ارتقای شبکه انتقال را نیز مستقیماً تأمین مالی می‌کند.
برای شفاف‌سازی بیشتر، متا نمونه‌ای از لوئیزیانا با شرکت Entergy ارائه داده است. در این توافق‌نامه، شرط شده است که دیتاسنتر هزینه تولید و انتقال جدید را بپردازد و مکانیزم‌های محافظتی وجود دارد تا مشترکان فعلی شبکه، هزینه‌های ناشی از نیازهای دیتاسنتر را به دوش نکشند. این رویکرد نشان می‌دهد که متا سعی دارد تصویر خود را به عنوان یک بازیگر مسئول که پیش‌بینی و تأمین نیازهای زیرساختی را سال‌ها قبل از راه‌اندازی سایت انجام می‌دهد، برجسته کند. با این وجود، جزئیات فنی دقیق این قراردادهای منطقه‌به‌منطقه در متن گزارش فعلی باز نیست.
اشتغال‌زایی: ساختن بدون انسان ممکن نیست
یک افسانه دیگر این است که دیتاسنترها مراکز کاملاً خودکار هستند که هیچ نیازی به نیروی انسانی ندارند. متا در این بخش بر دو مرحله حیاتی چرخه عمر دیتاسنتر تأکید می‌کند: ساخت و بهره‌برداری. در مرحله ساخت، هزاران نفر از متخصصان فنی برای ساخت فیزیکی تأسیسات به کار گرفته می‌شوند و زنجیره تأمین تجهیزات نیز هزاران شغل دیگر را در شرکت‌های پیمانکی ایجاد می‌کند. از آنجا که این پروژه‌ها چندین سال طول می‌کشند، اثرات اقتصادی آن‌ها طولانی‌مدت است.
در مرحله بهره‌برداری نیز، متا اشاره می‌کند که نیاز به مهندسان، تکنسین‌ها، متخصصان فناوری اطلاعات و نیروهای امنیتی بسیار بالاست. در بسیاری از جوامع محلی، این شرکت به عنوان یکی از بزرگ‌ترین کارفرماها شناخته می‌شود. علاوه بر این، متا برنامه آموزشی «آکادمی نیروی کار آمریکا» را راه‌اندازی کرده که دوره‌های رایگان برای کسب و کارهای ساخت‌وساز ارائه می‌دهد و در پایان دوره، تضمین اشتغال در سایت‌های شریک متا را برای فراگیران فراهم می‌کند. این اقدام را می‌توان استراتژی‌ای برای حل مسئله کمبود نیروی ماهر در کنار توسعه زیرساخت‌ها دانست.
آنچه اعلام شد و آنچه پنهان است: مرزهای شفافیت
در این گزارش، آنچه به عنوان واقعیت‌های فنی اعلام شده شامل عملکرد سیستم‌های خنک‌کننده بسته، پرداخت مستقیم هزینه‌های زیرساخت برق و ایجاد شغل در مراحل ساخت است. متا صراحتاً تأکید کرده که ادعای کاهش مصرف آب کمتر از یک زمین گلف تنها در مورد دیتاسنترهای خاص خود و با استفاده از روش‌های خاص مطرح می‌شود. نویسنده مقاله نیز بارها تکرار می‌کند که نمی‌تواند در مورد تمام اپراتورهای دیتاسنتر جهان صحبت کند، بلکه صرفاً تجربیات خود را در بازدید از دو نوع دیتاسنتر خاص گزارش می‌دهد.
با این حال، آنچه هنوز معلوم نیست یا در متن کم‌رنگ است، شامل مقایسه‌های آماری دقیق با سایر رقبا، جزئیات قراردادهای مالی با سایر شرکت‌های برق در ایالت‌های مختلف، و آمار دقیق تعداد اشتغال‌های ایجاد شده در هر سایت است. همچنین، سرنوشت آب بازیافت‌شده یا دفع حرارت نهایی در محیط زیست محلی، اگرچه به صورت کلی بررسی شده، اما داده‌های طولی (Long-term) درباره اثرات انباشته آن در مناطق بسیار خشک به صورت دقیق ارائه نشده است. این شکاف‌ها نشان می‌دهد که در حالی که مکانیسم‌های کلی شفاف شده‌اند، داده‌های نظارتی مستقل برای تأیید کامل ادعاهای پایداری شرکت در تمام مناطق، در دسترس نیست.
پرسش‌های پرتکرار
آیا آب مصرفی دیتاسنترهای هوش مصنوعی متا از منابع آب آشامیدنی تأمین می‌شود؟
خیر، در مورد موردی که از چاه بهره می‌برد، آب از سفره‌ای تأمین می‌شد که برای نوشیدن مناسب نبود. در حالت کلی نیز سیستم‌های بسته مصرف ناچیزی دارند.
آیا هزینه برق دیتاسنترها باعث افزایش قبض برق مردم می‌شود؟
طبق ادعای متا، خیر. شرکت هزینه زیرساخت‌های جدید را مستقیماً می‌پردازد و قراردادهایی منعقد می‌کند که هزینه‌ها بر دوش مشترکان عادی نیفتد.
آیا دیتاسنترها واقعاً شغل ایجاد می‌کنند؟
بله، هم در مرحله ساخت‌وساز و هم در مرحله بهره‌برداری به مهندسان، تکنسین‌ها و نیروهای امنیتی نیاز است و متا برنامه‌های آموزشی برای تأمین این نیازها دارد.
هنوز دیدگاه تأییدشده‌ای ثبت نشده؛ اگر تجربه‌ای داری، اولین نفر باش.